0

کتاب زمین شناسی زیست محیطی

Enviromental Geology

کتاب زمین شناسی زیست محیطی

پیشگفتار کتاب:

محیط به مجموع ویژگی‌ها، عوامل و شرایطی گفته می‌شود که در اطراف یک موجود زنده وجود دارد و ممکن است او را تحت تاثیر قرار دهند. محیط زیست یک جانور، انسان و هر موجود زنده‌ای، شامل طیفی از سنگ‌ها، خاک، آب و هوا، عوامل دیگری نظیر نور، دما و نیز سایر جانداران است. همچنین محیط اجتماعی یک انسان ممکن است به عنوان مجموعه مرتبطی از خانواده، دوستان، جغرافیا، اقتصاد یا نظام سیاسی و نیز دسته‌ای از رسوم اجتماعی که رفتار فرد را تحت تاثیر قرار می‌دهند، درنظر گرفته شود.

زمین شناسی، علم مطالعه زمین است و از آنجایی که زمین یک محیط فیزیکی را برای زیستن انسان فراهم می‌کند این علم را می‌توان به عنوان یک علم زیست محیطی مورد بررسی قرار داد. با این حال، واژه “زمین شناسی زیست محیطی” معمولا به آن بخش از زمین شناسی که در زمینه فعالیت‌های انسان است و رابطه مستقیم زمین و محیط زیست و فعالیت‌های انسان را دربرمی‌گیرد، محدود است. به‌طورکلی این علم درباره کاربرد اصول زمین‌شناسی در پدیده‌ها و مسائل ایجاد شده در اثر زیست انسان و استفاده از محیط است.

هم اکنون دنیای فیزیکی زمین به صورت نقشه درآمده و داده‌ها و اطلاعات گسترده‌ای در مورد منابع وجود دارد که بر پایه آن‌ها منابع زمین محدود و ظرفیت برد هر اکوسیستمی مشخص است. محیط طبیعی زمین با سرعت بی‌سابقه، رو به نابودی است و روند تخریب منابع و محیط زیست زمین و افزایش روز افزون پیامدهای دخالت انسان در طبیعت، اقدامات علمی و آگاهانه مردم و دست اندرکاران را می‌طلبد. زمین‌شناسان نیز مانند پژوهشگران علوم دیگر می‌کوشند تا با بررسی‌ها و مطالعات علمی و فنی، سهم خود را درباره نجات زمین ادا کنند.

زمین شناسی زیست محیطی را می‌توان زیر مجموعه‌ای از دانش محیط زیست به شمار آورد. در این نظام، ندیریت منابع زمین شناختی از جمله منابع انرژی و سوخت‌های فسیلی، کانی‌های صنعتی و منابع آب و خاک مورد بررسی قرار می‌گیرند. علاوه بر این، مباحثی مانند استفاده مناسب از محیط در دفع مواد زاید، مخاطرات زمین و همچنین محدودیت‌هایی که محیط بر مهندسی ساره‌های مختلف اعمال می‌‍کند در این شاخه از علم محیط زیست طرح می‌شوند.

زمین شناسی پزشکی از زیر شاخه‌های زمین شناسی زیست محیطی است. منابع معدنی بیماریزا و آلوده‌کننده منابع استخراجی پرتوزا، آلودگی منابع آب در خلال مراحل مختلف معدن‌کاری (اکتشاف، استخراج و فرآوری مواد معدنی) از موضوع‌های زمین شناسی زیست محیطی‌اند. در کشورهای پیشرفته جهان، تقریبا هیچ طرحی بدون تایید علوم زمین امکان اجرا ندارد و اجرای هر پروژه‌ای منوط به دریافت مجوز مطالعات زمین شناسی زیست محیطی است.

زمین شناسی زیست محیطی نه تنها در مورد آثار عوامل گوناگون بر روی محیط بحث می‌کند، بلکه به آثار فرایندهای زمین شناسی می‌پردازد. در این علم، چگونگی تاثیر فرایندهای زمین شناسی نظیر آتشفشان‌ها، زمین لرزه‌ها و غیره و همچنین فعالیت‌هایی نظیر ایجاد آلودگی و مسایل مربوط به آن مورد بررسی قرار می‌گیرد. یکی از دلایل مطالعه مبحث زمین شناسی زیست محیطی صرفا کنجکاوی در مورد نحوه عملکرد فرآیندهای زمین شناسی است و اینکه فرایندهای طبیعی چرا و چگونه چنین عملکردهایی دارند. بشر به طور روزافزون با مسائل محیطی روبرو می‌شود و در چنین موقعیتی، مشکلات باید مورد بررسی قرار گیرند و به نحوی تمهیداتی برای آنها فراهم گردد. در این خصوص، درک فرایندهای زمین‌شناسی در پیدا کردن راه‌حل مناسب بسیار مفید و الزامی است.

بسیاری از مسائل زیست محیطی را نمی‌توان به‌طور کامل و دقیق مورد بررسی و ارزیابی قرار داد و تنها باید به وسیله داده‌ها و اطلاعات زمین شناسی به بررسی آن‌ها پرداخت. این مسائل از نظر اهمیت و پیچیدگی ابعاد مختلفی دارند. در موارد خاص داده‌ها باید از دیگر شاخه‌های علوم، نظیر زیست‌شناسی، فیزیک، شیمی یا اکولوژی و حتی علم اقتصاد و علوم سیاسی اقتباس و جمع‌آوری گردند. از آنجایی که در انتخاب یک راه‌حل، باید عوامل مختلف در نظر گرفته شوند، معمولا اختلاف نظرهای گوناگون و متعددی در انتخاب “بهترین” روش وجود خواهد داشت. انخاب‌ها اغلب به شدت به نکات و عواملی که دارای بیشترین اهمیت هستند، بستگی دارند.

یک کتاب مقدماتی در این زمینه بدون شک قادر به توصیف تمام مسائل زیست محیطی نخواهد بود. هدف اصلی این کتاب، معرفی مسائل کلی موجود در زمین شناسی زیست محیطی است. امید است که اطلاعات ارائه شده در این کتاب، بتواند اصول مفیدی را برای بحث و برررسی زیست محیطی مهیا کند و همچنین قادر به توسعه و گسترش افکار برای حل مسائل زیست محیطی باشد.  

در این مجموعه که مقدمه‌ای بر زمین شناسی زیست محیطی نام دارد، برای درک مطالب، به بحث‌های کوتاهی در مورد مبانی اصلی زمین شناسی پرداخته شده است. در این راستا به منظور پی بردن به شکل گیری ساختمان کلی زمین، مطالبی ارائه گردیده است. همچنین در مورد ویژگی‌های سنگ‌ها و کانی‌ها مطالب اساسی ارائه شده تا اینکه به منبع مواد تولیدکننده سنگ‌ها، خاک‌ها و مواد زمینی پی برده شود. پیام اصلی این کتاب این است که زمین یک سیستم پویا و دینامیک است و روابط بسیار مهمی بین فرایندهای زمینی، محیط و جامعه دارد که باید توجه ویژه‌ای به آن‌ها معطوف بداریم تا به پایداری برسیم. امید است که خوانندگان این مجموعه، بتوانند با دانشی بیشتر، درمورد فرآیندها موثر بر محیط زیست انسان تصمیم‌گیری کنند.

در تدوین و چاپ این کتاب افراد زیادی با کمال صداقت مرا یاری دادند. قبل از همه از همسرم به سبب حوصله و بردباری‌اش سپاسگزاری می‌نمایم. از کلیه کارکنان محترم موسسه امتشارات و چاپ دانشگاه تهران تشکر و قدردانی به عمل می‌آید. این اثر را به پدر و مادر، همسر، فرزان و شایان تقدیم می‌دارم.

 

فریدون غضبان – فروردین ماه 1391

نظرات

0 نظر در مورد معرفی کتاب زمین شناسی زیست محیطی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

3 × 4 =

هیچ دیدگاهی نوشته نشده است.